0182-534466 Elke zaterdag geopend!
Locatie 1Vuurdoornlaan 2
2803 BB, Gouda
Locatie 2Burg. van Reenensingel 109
2803 PA, Gouda

Oogheelkunde

In onze kliniek is veel expertise op het gebied van oogziektes bij kleine huisdieren. Jarenlang is in onze kliniek een tweedelijns dierenarts oogheelkunde werkzaam geweest en onze paraveterinair Ellen werkt al meer dan 20 jaar, 1 dag in de week, samen met oogspecialist dr. A. Verbruggen en professor dr. M. Boevé.

Voor oogziektes geldt misschien wel het allersterkst: wacht niet te lang met naar de dierenarts gaan, sommige oogaandoeningen ontstaan heel plotseling en hebben een betere prognose als we snel ingrijpen (bv bij glaucoom).

Welke symptomen zijn een reden voor bezoek aan de dierenarts?

  • Ooguitvloeiing/vieze ogen
  • Knijpen met het oog of oog helemaal dichthouden
  • Rode ogen
  • Minder goed zien of blindheid
  • Bloeding in het oog
  • Troebel oog
  • Dof oog
  • Verandering van de pupil (kleiner of groter dan normaal of andere vorm)
  • Erge jeuk aan het oog

Bij het oogonderzoek van uw huisdier houden wij een vaste volgorde aan. Zo worden o.a. de oogkas, de oogleden, het bindvlies, het traanapparaat, het derde ooglid, het hoornvlies, de sclera (het oogwit of harde oogrok), de iris (regenboogvlies), de pupil en de lens en indien nodig het netvlies beoordeeld.

Veel voorkomende oogaandoeningen zijn:

Cherry-eye

Honden en katten hebben naast het bovenste en het onderste ooglid, ook nog een derde ooglid (membrana nictitans). In de ooghoeken aan de neuszijde (mediale ooghoek) zit een klier van het derde ooglid. De klier verzorgt voor een groot deel de traanproductie en is dus heel belangrijk bij het vochtig houden van het oog. Soms gaat de klier uitpuilen en zien we een rozerode uitpuiling in de mediale (binnenste) ooghoek verschijnen: een cherry eye! Er bestaat kans dat het oog gaat uitdrogen en de klier kan ook het hoornvlies beschadigen en daarom moet het dier altijd behandeld worden aan een cherry eye. Hou er rekening mee, dat de aandoening heel vaak aan beide ogen optreedt maar niet altijd tegelijk! We zien de aandoening vaak bij de jonge hond en bij sommige rassen komt het beduidend vaak voor (Engelse en Franse Bulldog en de Cavelier King Charles Spaniël).

De enige juiste therapie is een chirurgische benadering. Hierbij moet een speciale techniek gehanteerd worden waarbij de klier gespaard blijft en niet volledig verwijderd wordt (dit gebeurt helaas nog steeds door sommige dierenartsen en is ongewenst i.v.m. Uitdrogen van het oog). Wij laten de operatie altijd uitvoeren door een specialist. En zelfs dan is er altijd een kansje dat de operatie herhaald moet worden.

Entropion

Entropion is vaak een aangeboren probleem en we zien de aandoening bij bepaalde rassen vaker (erfelijkheid) zoals bij de Labrador Retriever, de Shar Pei en bij de Perzische kat en Brits Kortharen. Bij entropion is het ooglid naar binnen gekruld zodat de haren van het ooglid de oogbol irriteren. De dieren tranen meer, knijpen met het oog en de ogen worden steeds roder en geïrriteerder. Het volgende stadium is, dat het hoornvlies door de haren en chronische irritatie ontstoken raakt en daardoor beschadigd raakt en kan gaan verkleuren. Omdat de aandoening inmiddels behoorlijk pijnlijk is, trekt het dier de oogbol verder terug waardoor de symptomen nog erger worden!

Secundair entropion

Soms heeft een dier geen aangeboren verkeerde stand van de oogleden maar hebben ze een andere (zeer) pijnlijke oogaandoening waardoor ze de oogbol terug trekken en de oogleden, secundair, entropion gaan vertonen. U begrijpt dat ook deze dieren extra pijn krijgen door het secundaire entropion en zolang het primaire probleem niet aangepakt wordt, zullen de klachten alleen maar toenemen.

Behandeling entropion

De enige juiste therapie van primair entropion is chirurgie. Als het dier al op jonge leeftijd entropion heeft proberen we de operatie zolang mogelijk uit te stellen (tenzij er dan schade optreedt aan het oog). Sommige specialisten voeren op jonge leeftijd een tijdelijke ingreep uit (tacking) maar andere specialisten gaan liever direct over tot een echte entropion operatie . We proberen de operatie dus uit te stellen totdat het dier is uitgegroeid en halen hierbij een deel van het ooglid weg waardoor de stand weer precies goed wordt en het oog niet meer wordt geraakt en geïrriteerd door de haren van het ooglid.

Ectropion

Ectropion is het tegenovergestelde van entropion. Hierbij de oogleden juist te veel naar buiten gekruld. Het slijmvlies van de oogleden (bindvlies) wordt niet meer netjes beschermd door de oogleden maar staat continue in contact met de buitenlucht met daarin stof, bacteriën en virussen. Bij sommige rassen is de ziekte erfelijk (Brakken en Dog-achtigen). Ectropion hoeft niet altijd gecorrigeerd te worden ook al hebben deze honden dagelijks te rode ogen en moeten de ogen dagelijks gereinigd worden. Bij ernstige vormen van ectropion raden wij wel chirurgie aan.

Conjunctivitis (ontsteking van het oogslijmvlies)

Een diereigenaar omschrijft het vaak als: mijn huisdier heeft rode ogen. De dieren hebben bijna altijd waterige tot geelwitte (pussige) ooguitvloeing en ze knipperen of knijpen met de ogen. Vaak zie je na enige tijd traanstrepen verschijnen onder de ogen. De oorzaak van conjunctivitis kan velerlei zijn. Het dier kan een bacterie of virus in het oog slijmvlies hebben, er kan een grasaar (berucht!) of ander vreemd "voorwerp" (zandkorrels, kattennagel) in het slijmvlies zitten maar er kunnen ook haartjes van de ooglidrand of de neusplooien spelen (geeft weer ontsteking van het hoornvlies) en andere ernstiger oogaandoeningen. Denk in het laatste geval aan een verhoogde oogboldruk (glaucoom) of een te lage traanproductie (KCS).

In onze kliniek zien wij ontzettend veel zwerfkittens van het Dierentehuis Midden Holland die met oogontstekingen worden aangeboden. De dieren hebben heel vaak niesziekte omdat hun moeders (vaak ook zwerfkatten) niet gevaccineerd worden en omdat de kleintjes geen verzorging krijgen. Niesziekte is een zogenaamde complexziekte en wordt veroorzaakt door verschillende virussen en bacteriën. De katjes hebben vaak een infectie van de voorste (neus, keel en luchtpijp) en soms ook de diepere luchtwegen (bronchiën en longen) en bijna altijd oogontstekingen. De kittens niezen erg en ze knijpen flink met de oogjes. De oogleden kunnen ontzettend rood en gezwollen zijn . De traanproductie wordt door het virus geremd en de ogen worden te droog. Als de kittens te lang hebben rondgelopen met deze nare infectie, zie je vaak dat er al verklevingen van het slijmvlies met de oogleden of zelfs met het oog zelf zijn ontstaan. Deze vergroeiingen zijn vaak niet meer optimaal te corrigeren. Vooral het Herpesvirus is verantwoordelijk voor deze complicatie. Katten die op jonge leeftijd geïnfecteerd zijn met het Herpesvirus blijven vaak chronische drager van de ziekte: als het dier stress heeft kan het virus weer opflikkeren en krijgen de katten vaak weer oogontstekingen.

Naast het Herpesvirus, speelt het Calicivirus een grote rol in het Niesziektecomplex. Calici kan ook ontstekingen in de mondholte geven (zweertjes op de tong zijn erg pijnlijk en daardoor willen ze niet eten en drinken) en vaak hebben deze kittens "Limping" omdat het virus de gewrichten tijdelijk aantast. De katjes gaan erg mank lopen en hebben hoge koorts. Elk jaar zien wij tientallen zwerfkittens in de kliniek die ernstig ziek zijn en zonder goede behandeling en verzorging kunnen overlijden!

Chlamydia is de bacteriële component van het Niesziekte-complex. Chlamydia geeft ook oogontstekingen en niezen en luchtwegklachten. Chlamydia heeft net als het Herpesvirus de nare eigenschap dat veel katten de chronische vorm ontwikkelen. Zij blijven hun hele leven gevoelig voor oogontstekingen en luchtwegproblemen.

Behandeling conjunctivitis en niesziekte

Zeer belangrijk is het schoonhouden van de oogjes, de huid onder de binnenste ooghoek en de neus. Wij werken het liefst met verbandgaasjes en een steriele zoutoplossing. Deze oplossing kunt u thuis ook eenvoudig maken: kook 1 liter water en los hierin 1 theelepel zout op. Maak de vloeistof lauwwarm. Dat is prettig voor het dier en het lost beter de pus en korstjes op.

Druppelen of zalven om bacteriën te bestrijden en bij Herpes om vergroeiingen te voorkomen, virus remmende oogzalf bij Herpesinfectie kat, L-Lysine bij Herpes- en Calici infecties bij de kat en soms geven we antibiotica bij secundaire bacteriële infecties bij de kat Pijnstillers/ontstekingsremmers worden vaak gegeven en bij zieke kittens: altijd ondersteuning met vocht (infuus) en voeding.

KCS (keratoconjuctivitis sicca)

KCS wordt vaak ook betiteld als "droge ogen". Het wordt veroorzaakt door een ontsteking van het oogslijmvlies en het hoornvlies door een onvoldoende bescherming vanuit de traanfilm. Omdat het dier onvoldoende traanvocht van goede kwaliteit produceert, drogen de ogen op de langere termijn uit. Bij een gezond oog worden er continue oogtranen door de traanklieren geproduceerd waardoor het oog de hele dag door vochtig gehouden wordt. Bij KCS is er vaak geen duidelijke oorzaak te vinden maar we zien de ziekte bij bepaalde rassen wel vaker, dit is het geval bij de Engelse Cocker Spaniel, de Shih-Tzu en de West Highland White Terriër.

Heel vaak ontdekken wij tijdens de jaarlijkse vaccinatie dat er iets niet goed is met de ogen van een huisdier. De eigenaar denkt dat het zo hoort (iets meer knijpen dan vroeger, iets meer vieze uitvloeiing, iets andere kleur van het oog enz.) maar voor ons is het altijd een reden om een traanproductie-testje te adviseren! Want als deze ziekte onbehandeld blijft wordt uw huisdier volledig blind. Met een simpel testje (Schirmer Tear Test) met twee papieren teststrookjes kunnen wij de traanproductie van uw huisdier opmeten!

Als blijkt dat de traanproductie veel te laag of zelfs afwezig is, is het zaak dat we direct een goede therapie instellen. Let op: deze therapie is levenslang! In het begin is de therapie het meest intensief maar als de behandeling goed aanslaat kunnen we overgaan op een dagelijkse onderhoudsdosering. Uw huisdier zal u ontzettend dankbaar zijn, vraag maar eens aan een mens die een te lage traanproductie heeft hoe zijn ogen aanvoelen als hij ze 1 dag niet behandeld heeft!

Ontstekingen of zweren van het hoornvlies

Een ontsteking en een zweer of beschadiging van het hoornvlies (de cornea) is vaak erg pijnlijk. Wat kunt u zelf zien als eigenaar? Vaak knijpt het dier het oog een beetje of helemaal dicht, een blauw witte waas op het hoornvlies (ophoping van vocht), u ziet een "putje" op het oog, er zijn kleine bloedvaatjes zichtbaar op het hoornvlies of als de aandoening al langere tijd bestaat ziet u een bruinzwartverkleuring op het oog. Rassen zoals de Mopshond hebben vaak erg ver uitpuilende ogen waardoor de ogen niet goed sluiten. Door de chronische irritatie (te droog en eventueel ook nog de neusplooi) gaat het hoornvlies bruin verkleuren.

Als een hoornvlieszweer erg acuut ontstaat is de oorzaak vaak een beschadiging van de cornea door een kattenkrab of een ander scherp voorwerp zoals een doorn van een roos of een takje. Als een virus, bacterie of een schimmel de oorzaak is duurt het vaak iets langer voordat we de eerste symptomen zien. Rassen met ruime neusplooien (trichiasis) zoals de Pekingees, de Engelse Bulldog of de Shih Tzu krijgen vaak een ulcer doordat de haren continue het hoornvlies irriteren en beschadigen. Dit zie je ook bij distichien (extra haartjes op de ooglidrand die daar helemaal niet thuis horen, komt veel voor bij de Engelse Cocker Spaniel en de Flatcoated Retrivee) en bij entropion (het ooglid is naar binnen gekruld waardoor de normale haren onder de oogleden in de oogbol gaan prikken, zie eerder) .Ook ectopische cilien (harde haartjes aan de binnenkant van de oogleden) kunnen het hoornvlies irriteren en een zweer op het hoornvlies tot gevolg hebben.

Met behulp van een zogenaamde fluoresceinetest kunnen wij eenvoudig beoordelen of de buitenste laag van het hoornvlies (het epitheel) beschadigd is. De aangebrachte groene kleurstof blijft namelijk vast zitten in het onderliggende weefsel en daardoor kleurt de oogbol op deze plek groen aan. Als wij naspoelen met een steriele zoutoplossing verdwijnt de groenkleuring niet direct en weten wij dat er een beschadiging is van het hoornvlies (deze kan je met het blote oog vaak niet zien).

Zweren beginnen bijna altijd oppervlakkig maar als zij langdurig kunnen bestaan zonder behandeling kan de zweer overgaan in een diepe ulcus. Deze vorm van zweren kunnen tot verlies van oog leiden als er niet op tijd ingegrepen wordt! Bacteriën kunnen een gat vreten in de binnenste laag van het hoornvlies met als gevolg dat het oog kapot gaat.

Een aparte groep zweren vormen de indolente ulcers. Deze zweren ontstaan soms door een oppervlakkige beschadiging van de oogbol maar ze ontstaan ook vaak zonder onbekende oorzaak. Deze zweren genezen slecht omdat de epitheelcellen slecht hechten en alleen medicatie (pijnstillers, antibioticumzalf en eventueel atropinedruppels en antibiotica) is niet altijd voldoende. We moeten de zweer, onder lokale verdoving, "activeren". Ook hierna moet de eigenaar het oog nog langdurig behandelen.

Bij de kat en dan met name bij de Pers zien wij soms sequesters. Zij vormen een aparte groep van oogzweren. Wat een eigenaar kan zien bij de kat is een bruin tot zwarte verkleuring op 1 plek op het hoornvlies. Sequesters kunnen zonder behandeling genezen maar vaak is een behandeling door de dierenarts noodzakelijk. Sequesters zijn vaak pijnlijk en daarom heeft de kat pijnstilling nodig. Vaak is een operatieve behandeling nodig en deze katten sturen wij dan ook altijd door naar de oogspecialist!

De behandeling van oogzweren in het algemeen De behandeling van ulcers bestaat bijna altijd uit locaal druppelen of zalven, pijnstilling en soms aanvullend spoelen met een zoutoplossing, antibiotica, vitamine A oogzalf, atropine zalf of druppels en indien nodig een operatie (verwijderen distichien, trichiasis operatie, verwijderen ectopische cilien, corrigeren entropion enzovoort). Lastige chirurgie of ulcers die slecht genezen sturen wij ook altijd door naar de oogspecialist.

Glaucoom

Gelukkig komt glaucoom niet heel vaak voor maar we noemen de aandoening toch omdat de ziekte erg pijnlijk is en vrij plotseling kan ontstaan. De ziekte komt bij een aantal rassen beduidend vaker voor en bijna alle Terriër varianten staan in deze lijst. Bij glaucoom is de druk in het oog verhoogd omdat de afvoer van het kamerwater (oogvocht) verminderd of geblokkeerd is. Als de druk geleidelijk stijgt kunnen de symptomen vaag zijn en valt thuis vaak alleen maar op dat uw huisdier wat rustiger is dan normaal (hoofdpijn!).

Maar als de druk snel stijgt zijn de symptomen behoorlijk alarmerend:

  • Rood oog (sterk verhoogde doorbloeding van het oogwit
  • Blauwe waas op het oog (diffuus cornea oedeem)
  • Sterk verwijde pupil (mydriasis)
  • Oogbol lijkt veel groter
  • Het dier voelt zich echt beroerd (erge hoofdpijn)

Hoe sneller wij de patiënt zien des te sneller kan er een therapie ingesteld worden. Bij de acute vormen van glaucoom is de afvoer van oogvocht totaal geblokkeerd. Als we deze vorm niet tijdig en juist behandelen is het dier binnen enkele dagen blind aan het oog! Wij sturen uw huisdier altijd door bij verdenking op (acuut) glaucoom. Een goede oogdrukmeting en het voorschrijven van de juiste medicijnen is specialistenwerk! Glaucoom kan ook ontstaan als complicatie bij een andere oogziekte zoals een verplaatsing van de lens (lensluxatie) of bij een ontsteking van de iris (uveitis).

Staar (cataract)

Als de lens van een dier troebel wordt spreken we van staar. De pupil die normaal zwart van kleur is, wordt nu grijs-blauw van kleur. Vooral als de pupil wijd is (in het donker) kan je dit goed zien. Vroeg of laat krijgt elk dier seniel cataract: ouderdomsstaar. Vaak kunnen de dieren nog heel lang redelijk goed zien ondanks de toename van de ouderdomsstaar. Bij suikerziekte ontwikkelt de patiënt in een veel sneller tempo (diabetes) cataract. Hoe sneller de suikerziekte onder controle is, des te trager verloopt het proces van vertroebeling van de lenzen.

Bij sommige rassen is catarct erfelijk. Deze dieren kunnen al op hele jonge leeftijd staar (juveniel cataract) ontwikkelen en daardoor (praktisch) blind worden. Rassen waarbij erfelijk cataract relatief veel voorkomt, zijn o.a.: Poedels, de Labrador Retriever en de Amerikaanse en de Engelse Cocker Spaniël.

Behandeling van staar

Bij dieren die door erfelijke staar op jonge leeftijd volledig blind worden is het mogelijk om de lenzen te verwijderen (lensextractie) en tegelijk een kuntlens terug te plaatsen. Voordat de operatie wordt uitgevoerd, wordt er eerst een onderzoek gedaan van het netvlies om te kijken of dit wel goed functioneert anders heeft het geen zin om de lenzen te verwijderen. Deze operaties worden altijd uitgevoerd door een specialist.

Het netvlies

Het netvlies ligt helemaal aan de achterkant van het oog tegen de oogbol aan. In het netvlies bevinden zich de zenuwuiteinden van de grote oogzenuw, de Nervus Opticus. Ook zit het netvlies vol met zintuigcellen (staafjes en kegeltjes) die het licht dat binnenvalt in het oog, opvangen. Door prikkeling van de zenuwuiteinden door het licht, gaan er signalen naar de hersenen waar alles uiteindelijk vertaald wordt in een beeld. Het netvlies is dus heel belangrijk en een complex onderdeel van het oog.

Netvliesbloedingen

Als een dier een te hoge bloeddruk (hypertensie) heeft kunnen er bloedingen in het netvlies ontstaan. Ook door ontstekingen, stollingsziektes en trauma kunnen er bloedingen van het netvlies optreden. Bij katten zien wij vrij vaak hypertensie als de dieren lijden aan een te hard werkende schildklier (hyperthyreoïdie) of aan chronisch nierfalen. Als de hypertensie niet op tijd ontdekt of behandeld wordt (inclusief de achterliggende oorzaak) kan het netvlies loslaten en wordt de kat onomkeerbaar blind! Als u thuis niets merkt aan uw kat behalve dat de pupillen ineens zo wijd staan (en blijven) bel dan altijd dezelfde dag nog naar de kliniek! Uw dier kan dan gered worden van blindheid.

PRA (Progessieve Retina Atrofie)

PRA is een nare erfelijke oogziekte waarbij de staafjes en de kegeltjes van het netvlies aangetast worden. Eerst neemt het gezichtsvermogen alleen af in het donker (nachtblindheid) maar in een later stadium kan het dier ook in een lichte omgeving nauwelijks meer zien met totale blindheid als gevolg. Afhankelijk van het ras zal het dier sneller of minder snel blind worden en de leeftijd waarop dit gebeurt varieert grofweg tussen de 1 en de 9 jaar.

Met een speciale ooglamp, de ophtalmoscoop, kan het netvlies beoordeeld worden. Al vele jaren proberen diverse rasverenigingen via preventieve oogonderzoeken van fokdieren en genetisch onderzoek van nakomelingen, deze nare ziekte uit te bannen.

Syndroom van Horner

Tot slot in deze reeks van oogaandoeningen noemen wij nog het syndroom van Horner. Deze aandoening komt vrij regelmatig voor en is meestal gelukkig goed te behandelen. Bij Horner is er een blokkade van een zenuw die vanaf het oog via de nek loopt tot aan de voorste rugwervels.

Wat zie je bij Horner?

  • De pupil is veel kleiner dan normaal
  • Het bovenooglid hangt wat naar beneden
  • Het derde ooglid is veel beter zichtbaar dan normaal
  • Soms ligt het oog wat dieper in de kas

Oorzaken Horner

Vaak is de oorzaak van de zenuwblokkade niet te achterhalen en spreken wij van een idiopathische Horner. Deze vorm van Horner zal dus ook weer uit zichzelf verdwijnen alhoewel dit zo maar 6-8 weken kan duren. Soms wordt de aandoening veroorzaakt door een ontsteking, een oorontsteking (waarbij het dier heel hard en vaak schudt met de kop), door een koptrauma, het veel te hard rukken aan de riem en bij de kat wordt Horner heel soms veroorzaakt door een tumor: een zogenaamd lymfosarcoom.

Therapie en prognose

Het stellen van de diagnose is eenvoudig: we druppelen 1 of 2 druppels phenylephrine in het oog en als de pupil binnen 20 minuten weer zijn normale grootte vertoont, kunnen we aannemen dat het om een perifere beschadiging gaat met meestal een gunstige prognose. Als we twijfelen of er niet een ernstiger oorzaak is voor het Horner Syndroom, kunnen wij aanvullend onderzoek (o.a. röntgenfoto’s) doen of u doorverwijzen voor een MRI.